pompaakademisi

  • Yazıtipi boyutunu arttır
  • Varsayılan yazıtipi boyutu
  • Yazıtipi boyutunu azaltır
Reklam
Anasayfa 3. Verimlilik 3.7. Pompa Tesisatlarında Enerji Verimliliği ve Sistem Seçimi; Pompa, Boru ve Tesisat Yaklaşımı

3.7. Pompa Tesisatlarında Enerji Verimliliği ve Sistem Seçimi; Pompa, Boru ve Tesisat Yaklaşımı

e-Posta
ÖZET

Santrifüj pompalar kullanımları tüm pompa tipleri kullanımı içinde % 80 gibi bir orana sahiptirler. Yapılan araştırmalara göre dünya enerji tüketiminin % 20’ si pompa ve fan gibi dönen ekipmanları tahrik eden motorlarda tüketilmektedir.(1) Pompa sistemlerinde kaybolan enerjiyi kazanmanın yolu doğru sistem dizaynları ile mümkündür. Yapılan birçok çalışmada salt pompa seçimine dayanarak tasarruf imkânları üzerinde durulmuştur. Bu doğru bir yaklaşım olmak ile birlikte, tek başına yeterli değildir. Pompayı o noktada çalıştırmak için sistem projelendirilirken hesapların doğru yapılması ve emniyet marjlarının konmaması veya çok düşük tutulması gerekmektedir. Pratikte seçilmiş olan pompaların sadece % 30’ u seçildiği noktada ve seçildiği verimlerde çalıştırılabilmektedir.(2) Bunun yanında dinamik kayıpların göreceli olarak büyük olduğu sistemlerde tesisat üzerinde kullanılan vana, pislik tutucu, dirsek, fittings vs. elemanlar kayıpları hızın karesi oranında kayıpları artırdığı için projelendirilirken sistem doğru tasarlanmalı ve uygulamada tasarlandığı gibi yapılmalıdır.

 

 

Anahtar Kelimeler: Pompa, verimlilik, boru

 

 

ABSTRACT


Centrifugal pumps are most popular pump types, which has the approx 80% population in all pump types applications. According to the researchs, the rotating equipments like as fans and pumps are make the consuption of 20% for the all world wide consuption. It is possible to save this energy by desinging correctn systems. Most of the articles and researhs concentrated on pump selections only, this is the righ approach ; besides some criteries are applicable to design correct and efficient systems. The information by independed instutues point out that only 30 % of the pumps working at selected and efficient duty points. The dinamic head losses develops by the square power of the fluid velocity inside the pipes. In order to design the efficient and correct systems , the piping system have to be cosidered as well as pump selections.

 

 

Key Words: Pump, efficiency , piping

 

 

1. GİRİŞ

Pompa Sistemlerinde genellikle sadece kapasite-basma yüksekliğini sağlayıp sağlamadığı ilk dikkat edilen durumdur. Eğer pompa ihtiyacı karşılıyorsa ve sistem çalışıyorsa dizaynın doğru yapıldığı düşünülür. Oysa çalışmakta olan pompaların %30 a yakın kısmı aşırı büyük tasarlanmaktadır.** Bu durumda ihtiyaç karşılanmakta fakat hem enerji tüketimi çok artmakta, hem de mekanik sorunlar ortaya çıkmaktadır. Sistemin doğru tasarlanmasında pompa boyutlandırmasının büyük önem taşımasının yanında, sistemin bir bütün olarak düşünülüp boru, hat armatürleri fittings ve benzeri ekipmanların seçimi ve dizaynı benzer öneme sahiptir.

 

 

Pompalar seçilirken basma yüksekliği çok gerçekçi hesaplanmalı, gereksiz emniyet marjları eklenmemelidir. Çalışma esnasında risk olmaması için eklenen basma yüksekliği marjları ve/veya debi marjları pompayı gerçekte çalışacağı noktadan uzak bir noktaya götürerek sorunların oluşmasına neden olabilir.

 

 

2. SİSTEM EĞRİSİ

Pompalar kendi karakteristik eğrilerinin sistem eğrisi ile kesiştiği noktada çalışırlar. Sabit devirli bir pompa karakteristik eğrisi üzerinde karşı basınca göre ileri-geri kayarak sistem eğrisinin kestiği noktada çalışır.

Şekil 1. Pompa Sistem Eğrisi

 

 

Sistem Eğrisini oluşturan unsurlar, statik basma yüksekliği ( geometrik kod farkı), boru sürtünme kayıpları ve lokal kayıplardır.

 

 

Hm= Hgeo+H L+ H S

 

 

Pompanın seçiminde kayıplar gerçekçi ve doğru belirlenerek oluşturulmalıdır. Bu verimli ve düzgün çalışmanın temelidir. Fazla artırılmış basma yükseklikleri gerçek sistemde karşılaşılmadığında, pompa seçilen noktadan farklı bir noktada çalışacak, verim kaybı oluşacak ve mekanik problemler meydana gelecektir.

 

 

Bu yaklaşım genelde bilinen ve temel yaklaşımdır. Bu noktada verimli çalışmanın bir başka temeli, sistemde kayıpları oluşturacak boru sistemi, hat üzerindeki armatürler ve tesisat konusudur. Pompanın yapmaya çalıştığı boru sistemi ve üzerindeki armatürlerin yarattığı sürtünme ve kayıpları karşılama çabasıdır. Şüphesiz değiştirilemeyecek “kot farkı” bu kapsam dışındadır.

 

 

3. SİSTEM DİZAYNI


Pompa sistem dizaynı ve konfigürasyonu ömür boyu maliyet üzerinde önemli etkisi vardır. Bunlar;

 

- Enerji Maliyeti

 

- Bakım Maliyeti

 

- İlk Yatırım Maliyeti

 

Önemli Enerji maliyet faktörleri:

 

n = Ekipman ömrü yıl

 

z = Pompa sayısı

 

Eo = Enerji birim fiyatı

 

i-p = İndirim Faktörü

 

ρ = Yoğunluk

 

g = Yerçekimi ivmesi sabiti

 

t0; t1 = Çalışma ömrü başlangıç ve sonu -yıl

 

Qp(t) = Tek pompa debisi

 

Hp (t) = Tek pompa basma yüksekliği

 

ηp = Pompa verimi

 

ηM = Motor verimi

 

Optimum verimli pompa sistemleri tasarlanması ömür boyu maliyetin uzun zaman dilimi içerisinde düşmesini sağlayacak yapıyı oluşturur.

 

Pompa basma yüksekliği etkisi;

 

Pompa basma yüksekliği, boru sistemi dinamik kayıplarının ve basma yüksekliği ihtiyacının bir fonksiyonudur.

 

Boru verimi nedir?



olduğunda o zaman,



Bu denklemde, H1 orijinal basma yüksekliğini ve H2 ise boru hattının sonundaki kullanılabilir basıncı ifade etmektedir. Dinamik sürtünme kayıpları, basınç düşüşüne (Hv) neden olur. Basınç kaybı, boru girişindeki ve çıkışında okunan basınç farkına eşittir: Hv=H1-H2


Bu formül düzenlenirse, boru verimini elde edebiliriz.


Örneğin;


18 m /h debi ihtiyacı olan bir durum göz önüne alınırsa, kot farkının olmadığı ve boru çapının 50mm olduğu durumda toplam kayıplar 33,778 m olarak hesaplanmıştır.

 


Şekil 2. Çap DN 50 İçin Kayıp Hesabı


Bilgisayar programı yardımıyla yapılan hesaplamada boru çapı 80 mm olarak ele alınırsa bu basınç kaybının 3.983 m’ ye düştüğü görülebilir.


Şekil 3. Çap DN 80 İçin Kayıp Hesabı


Bu diyagram DN 50’lik bir boruda oluşan basınç kayıplarını göstermektedir. Uygun pompa eğrisi “kırmızı” olarak çizilmiştir. Özellikle oldukça yüksek akış hızı yaklaşık 2,5 m/s, 34 mSS’luk yüksek bir basınç kaybına neden olmaktadır. Bu nedenle, pompa basma yüksekliğinin sadece %37’si tüketim için kullanılırken, %63’lük kısmı ise akış kayıplarına harcanmaktadır.


Bu örnekte yapılan, debiyi değiştirmeden sadece boru çapını büyüterek, sürtünme ayıplarının azaltılması ve dolayısıyla harcanan gücün düşürülmesidir. P=ρ*Q*H/ (367*ηpompa) denklemindeki “H” basma yüksekliğinin düşürülerek “P” çekilen gücün düşülmesi esasına dayanmaktadır. Mutlaka ki boru çapı üzerinde bir optimizasyon yapılmalıdır.


LCCmin ne göre borulama: Bilinen pratik: D çapının belirlenmesinde, hız referans değerleri giriş değerleri olarak alınır:


İlk yatırımı ve enerji maliyetinin optimizasyonu


- İnce cidarlı borular için para tüketimi Ci,pipe = k · D2 göre,


- Özel bileşenler için kayıp katsayılarına bağlı olarak enerji maliyeti (Ce)


Verim, bir makine veya sistem (output) tarafından yapılan işin, girişte verilen enerjiye (input) oranıdır.


Pompa verimi, diğer faktörler ile birlikte;: Gövde, çark ve yatak dizaynı, malzemeler, yüzey kaplama, boyutlar, büyüklük ve hız, basılan akışkan gibi faktörlere bağlıdır.


 

Şekil 4. Pompa ve Sistem Eğrisi


Motor verimi ise, diğer faktörler ile birlikte; gövde büyüklüğü, motor tipi, aktif malzemelerin kalitesi ve miktarı, rotor dizaynı ve hava boşluğu. Elektrik motorları üç enerji sınıfına ayrılmıştır ve en verimli motor Eff1 olarak belirlenmiştir.


4 kW motor için verim aralığı:


EFF 1 : 88%

EFF 2 : 86.5%


EFF 3 : 83%


2.2 KW motor verim aralığı: EFF 1 : 86.5%


EFF 2 : 85.5%


EFF 3 : 80%


1.1 KW verlm aralığı: EFF 1 : 85%


EFF 2 : 84%


EFF 3 : 76%


Hemen hemen her pompa, eğer dizel motor veya türbin ile sürülmüyorsa, elektrik motoru ile sürülmektedir. Sistemi verimli dizayn edebilmek için mutlaka motor verimi de dikkate alınmalıdır. Yüksek verimli motorların, Eff 1, üretim maliyetlerinin daha yüksek olmasından dolayı biraz daha ilk yatırım maliyetinin yüksek olmasına rağmen bu maliyeti çok kısa sürede geri ödemektedir.


Standartlara göre motorlar pompa gücünden yaklaşık %10 daha büyük seçilmektedir. Eğer bu noktada standart üretilen motor yoksa, biraz daha büyük güç seçildiğinden motorlar nominal noktadan % 15-% 20 oranında tam yükten düşük yükte çalışmaktadırlar. Bu durum, motorun tam yük veriminde çalışmasını engeller. Elektrik motorlarını daha verimli çalıştırabilmek için, tam yüke yakın değerlerinde seçmeli ve seçilen nokta civarında çalışması sağlanmalıdır. Aşırı büyük seçilmiş motor, direkt kayıplara ve aynı zamanda reaktif gücü etkilediği için in direkt kayıplara neden olur.Motorun çektiği güç/ etiket değerleri arasındaki oran = 0,4 veya altında ise bu sistem incelenmelidir ve motor değiştirilerek daha düşük enerji tüketmek mümkün olabilmektedir.

 


KAYNAKLAR


[1] EUROPUMP-Hydraulic Institute “ Pump Life Cycle Costs: A Guide to LCC Analysis for pumping Systems


[2] EUROPUMP-POMSAD “Sistem Verimi, Enerji verimliliği yüksek rotodinamik pompalı tesisler için bir rehber”,


[3] KSB Lexicon, , Edition 1997.


[4] NORBERT, G., “Life Cycle Cost, 2006.KSB Aktiengesellschaft

 

Yazarın izni ile yayınlanmaktadır.


KSB A.S.

Bora Türkmen,

Energy -Water Sales & Marketing

Regional Segment Manager

Mechanical Engineer, MBA

 

 

 

 

 


 

Yorumlar 

 
-2 #2 Mehmet Akif GÜL 11-04-2011 11:11
Sayın GÜNGÖR,
Sorunuza yanıt verilmiş ve mail adresinize gönderilmiştir.
Alıntı
 
 
0 #1 halil güngör 17-03-2011 15:08
açıklamalarınız için çok teşekkürler ama biz bunları hesaplayamayız bu sebepten değerleri ben yazayım siz cevap yazarsanız memnun olurum.toplam uzunluk 825m.kot farkı 125m ve 63 lük kangal boru toprak altına gömülmüş hazır durumda.elektrik olmadığı için 17 lik lombardini kullanacağım.suyu gölden çektireceğim çekiş maximum 2.5 m.saatte 7ila 15 m küp suya ihtiyacım var.kaç kademeli basma flanş çapı ne kadar olan skm tipi yatay milli kademeli pompa benim işimi görür.cevap gönderirseniz çok memnun olurum saygılar.QA
Alıntı
 

Yorum ekle

Makaleler için yorum ekleyebilirsiniz


Güvenlik kodu
Yenile

 

©Pompa Akademisi

Yasal Uyarı: Yayınlanan makalelerin tüm hakları Pompa Akademisi’ne aittir. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, alıntılanan makaleye aktif link verilerek kullanılabilir.

Ürün Tanıtımı

ModülTANK Sıvı Depolama Çözümleri

 

http://www.pompaakademisi.com/modultank_dosyalar/image001.jpg

ModülTANK her türlü sıvı depolama ihtiyacı için hızlı, ucuz ve taşınabilir seçenekler sunar.

 

Devamını oku...
 
Grundfos MP 204 Motor Koruma Ünitesi


 

Dalgıç pompalar çalıştığı ortam gereği diğer pompalara göre çok daha zor koşullar altında çalışmaktadır. Dalgıç pompalarda bir arızanın kullanıcıya olan maliyeti genellikle diğer pompalar ile kıyaslandığında çok yüksektir. Yine çalıştığı ortam gereği dalgıç pompaları ve motorlarını izlemek diğer kuru rotorlu pompalara göre hem daha zor hem de çok daha fazla önem arz etmektedir. Sorunsuz pompa kullanımı için pompayı izleyebilmek ve zamanında müdahale etmek problemlerin büyük bir kısmını çözmemizi ve bakım maliyetlerini minimize etmemizi sağlayacaktır.
Devamını oku...
 

Anketler

Santrifüj Pompa Satın Alırken Yerli Marka mı Yabancı Marka mı Tercih Ediyorsunuz?
 

Hocamız

Prof. Dr. Kirkor YALÇIN

Özgeçmişi

10.03.1939 tarihinde Kayseri ilinin Develi ilçesinde doğdu. İlk ve Ortaokulu Develi’de okudu. 1958 yılında Cağaloğlu İstanbul Erkek Lisesi’ni bitirdi. 1964 yılında İstanbul teknik Üniversite’si Makine Mühendisliği Fakültesi’nden Yüksek Mühendis olarak mezun oldu.

 

Devamını oku...

Facebook Share

Facebook'ta Paylaş

Eğitim Duyurusu

Reklam

Her Gün Bir Bilgi

Eksenleme Ayarı

Pompa uygulamalarında, pompa mil merkezi ile tahrik motoru mil ekseninin ile aynı olması anlamına gelir. Hizasızlık eksenel açısal, veya radyal olabilir vebirçok probleme sebep olur. Çeşitli yöntemlerle giderilir. Bugün bu yöntemlerin en popüler olanı kolay ve hızlı uygulanması ve hassasiyeti sebebiyle lazerli kaplin ayarıdır. Resimde lazerli kaplin ayar cihazı ile pompa mili ile motor milinin ekseni hizalanmaktadır.

Logo'nun Hikayesi

Pompa Akademisi Logosu, santrifüj pompaların salyangozunu andıran bir Fibonacci Spirali ve bu spirali birleştiren, çark kanatlarını andıran eğrilerden oluşmaktadır. Fibonacci Spirali, kenar uzunlukları Fibonacci Sayıları'na (1, 1, 2, 3, 5, 8...) eşit olan karelerin karşı köşelerinin birleştirilmesi ile oluşturulur.