pompaakademisi

  • Yazıtipi boyutunu arttır
  • Varsayılan yazıtipi boyutu
  • Yazıtipi boyutunu azaltır
Anasayfa

3.4. Toleranslar Uygulamada Ne Anlama Gelir?

e-Posta

Makale 1.19’da toleransların ne olduğuna baktık. Bu yazıda ise toleransların uygulamada sistemi nasıl etkileyeceğine bakacağız. Şekil 1’de bir Hm-Q eğrisi ve ISO 9906 Ek A tolerans sınıfına göre Hm-Q eğrisinin kayabileceği 2 eğri ile sistem eğrisi gösterilmiştir. Buna göre aldığınız pompanın yaklaşık 201 m3/h debi vermesi beklenirken toleranslar dahilinde elinize geçen pompa 182 m3/h veya 215 m3/h debi verebilir. 182 m3/h debi istediğinizden az olabilir, 215 m3/h debi ise sistem kayıplarını artırarak enerji maliyetinin artmasına sebep olur.

Şekildeki örnekte sistem eğrisi ile + tolerans eğrisinin kesiştiği yerde basma yüksekliği 25 m iken hesaplarınızı yaptığınız pompa Hm-Q eğrisi ile sistem eğrisinin kesiştiği yerde basma yüksekliği 24 m’dir. Şimdi bu iki durum için pompa mil güçlerini yazalım.

 

 

Şekil 1

 

 

 

Birim Hacim akışkan için harcanan enerjiler h birim saat olmak üzere şu şekildedir:

 

 

 

Şimdi bu iki birim enerjiyi oranlayalım:

 

 

Bu ise gereksiz yere aynı miktarda akışkanı aynı statik yüksekliğe %4,1 fazladan enerji harcayarak aktardığımız anlamına gelir. Elektrik şebeke gücü fazla da büyük olmayan 18 kW bir motor için bu 0,738 kW boşuna harcanan güç demektir. Günde 10 saat çalışan böyle bir pompa için bu yılda 808,00 TL fazladan maliyet demektir.

 

Şekil 2

 

Şimdi aynı işlemleri aynı pompa için Sınıf 1 toleranslarında bir pompa için yapalım. Şekil 2’de aynı pompa için benzer eğriler daha dar bir tolerans sınıfı olan Sınıf 1 için çizilmiştir. Burada – tolerans eğrisi ile sistem eğrisinin kesiştiği noktada debi 195 m3/h ve + tolerans eğrisi ile sistem eğrisinin kesiştiği noktada ise 205 m3/h’tir. Bu toleranslar ile istediğiniz debiye yaklaşma ihtimaliniz daha fazladır. Ayrıca sistem eğrisi ile + tolerans eğrisinin kesiştiği noktada basma yüksekliği 24,3 m hesap yaptığınız asıl pompa Hm-Q eğrisi ile sistem eğrisinin kesiştiği noktada ise 24 m’dir. İlk yaptığımız hesapları Sınıf 1 toleranslar için de yaparsak;

 

 

Yani boşa giden enerjimiz %1,25 seviyesinde kalmaktadır. Tabii ki pompanın + toleransı olması pompanın + tolerans eğrisinde çalışacağı anlamına gelmez. Ancak bu bir ihtimaldir ve Ek A tolerans sınıfında bir pompa ile yetinmek sizi, pompadan istediğiniz debiyi almanız ihtimalinden ve bir ihtimal daha verimli bir sistem kurma ihtimalinizden uzaklaştırır.

 

Sınıf 1 ve Ek A toleranslarını incelediğimizde verimlilik açısından asıl fark debi toleranslarında yatar. Sınıf 1 toleranslarında verim toleransı -%3 iken Ek A’da bu değer -%7’dir. Yani %80 verimli diyerek aldığınız bir pompa Ek A toleranslarına göre satın alınmışsa %74,4 verimde olabilir. Sınıf 1 toleranslarında ise %80 olarak deklare edilen bir pompanın verimi en az %77,6 olmalıdır.

 

bağıntısını kullanırsak:

 

 

Bu da Ek A toleranslarında satın alınan bir pompanın %4,3 daha fazla enerji tüketebileceği anlamına gelir. 18 kW hidrolik gücü olan bir pompada bu  0,774 kW gücün boşuna harcandığı anlamına gelir. Günde 10 saat çalışan böyle bir pompanın yıllık enerji maliyeti artışı ise 847,00 TL’dir. Çalışma saati arttıkça bu maliyet daha da artar. Pompa gücü arttıkça ise inanılmaz ek maliyetler oluşturabilir.

 

Bu sebeplerden verim açısından pompaların satınalma şartnamelerine testlerin ISO 9906 Sınıf 1’e göre yapılacağının yazılması faydalıdır. Ayrıca bazı pompa üreticileri Ek A’nın geniş toleranslarına güvenerek hiç ulaşamadıkları verimleri kataloglarında deklare etmektedir. Eğrilerin Ek A sınıfına göre olduğunu belirtmeleri ise bu üreticilere verimde -%7 gibi geniş bir tolerans aralığı sunmaktadır.

 

Bütün üreticiler üretimlerini maliyetleri artırmamak adına Ek A toleranslarına göre üretmektedirler. Ancak daha verimli bir pompa ilk satınalma maliyetini belki bir miktar artırır ancak uzun vadede bu ek maliyetleri karşılar.

 

Mehmet Akif GÜL
Makine Mühendisi

Son Güncelleme: Pazartesi, 03 Ocak 2011 21:33  

Yorum ekle

Makaleler için yorum ekleyebilirsiniz


Güvenlik kodu
Yenile

 

©Pompa Akademisi

Yasal Uyarı: Yayınlanan makalelerin tüm hakları Pompa Akademisi’ne aittir. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, alıntılanan makaleye aktif link verilerek kullanılabilir.

Facebook Share

Facebook'ta Paylaş

Eğitim Duyurusu

Reklam

Sıcak Haberler

Pompa Akademisi’ne Sözlük eklendi. Sözlük Bölümünde İngilizce teknik terimlerin Türkçe karşılıklarını,

Türkçe teknik terimlerin İngilizce karşılıklarını ve terimle ilgili Türkçe açıklamaları bulabilir ve arama yapabilirsiniz.